Jinsi ya kuandaa hadithi kwa picha inayogusa watu

Hadithi kwa picha, ambayo mara nyingi huitwa insha ya picha (photo essay), ni mkusanyiko wa picha zilizopangwa ili kwa pamoja zisimulie hadithi moja. Picha moja inaweza kunasa tukio la papo hapo. Mfuatano wa picha unaweza kuonyesha mchakato, badiliko kadiri muda unavyokwenda au siku moja katika maisha ya mtu kwa namna ambayo picha moja haiwezi. Hilo ndilo linaloifanya kuwa muundo wenye nguvu kwa taasisi zinazotaka kuonyesha mabadiliko badala ya kuyaeleza tu.

Uandishi wa habari kwa picha unatoa kipimo cha kulinganisha chenye manufaa. Katika Shindano la World Press Photo, hadithi ina picha kati ya 4 na 10, wakati mradi wa muda mrefu una picha kati ya 24 na 30.¹ Kwa matumizi mengi ya kitaasisi, kama makala ya tovuti, kurasa mbili zinazokabiliana katika ripoti au mfululizo wa picha (carousel) kwenye mitandao ya kijamii, kiwango kifupi ndicho kinachofaa. Hadithi kwa picha kwa ajili ya mashirika yasiyo ya kiserikali si mkusanyiko wa picha za matukio. Inahitaji mhusika, mtazamo maalum na sababu ya kila picha kuwepo.

Kabla mtu yeyote hajashika kamera, iandike hadithi kwa sentensi mbili: inamhusu nani, nini kinabadilika, na kwa nini jambo hilo ni muhimu kwa hadhira yako. Ikiwa huwezi kufanya hivyo, picha hazitakufanyia hivyo. Mpe mpiga picha sentensi hizo mbili kama sehemu ya maelekezo ya kazi.

Chagua mhusika mkuu mmoja au mahali pamoja badala ya programu nzima. Siku moja ya kazi ya mkunga mmoja husema mengi zaidi kuhusu mradi wa afya ya uzazi kuliko picha ishirini za zahanati tofauti. Kisha chagua muundo. Machaguo ya kawaida ni mchakato, unaoonyesha jinsi jambo linavyofanyika kuanzia mwanzo hadi mwisho; mfuatano wa wakati, kama siku moja katika maisha ya mtu; au mambo makuu, yaani vipengele muhimu zaidi vinavyoonekana vya hadithi.² Mwisho, mpe mpiga picha muda. Hadithi nzuri kwa picha hutokana na saa nyingi zinazotumiwa pamoja na watu, si dakika chache, ili watulie na matukio halisi yatokee.

Nyenzo za kufundishia za CUNY Graduate School of Journalism zinaeleza aina kadhaa za picha zinazomsaidia mpiga picha kuiangazia hadithi kikamilifu.² Zitumie kama orodha ya picha katika maelekezo yako ya kazi, si kama kanuni isiyobadilika. Hadithi yenye nguvu mara chache huhitaji kila aina, lakini kuipitia orodha kabla upigaji picha haujamalizika huzuia pengo la kawaida zaidi: picha nyingi za watu bila hisia yoyote ya mahali.

• Picha kuu ya utambulisho: picha moja inayojumlisha suala zima.
• Picha ya mazingira: mwonekano mpana, wakati mwingine kutoka juu, unaoonyesha mahali hadithi inapotokea.
• Picha ya mtu: picha ya karibu ya uso au picha ya mtu katika mazingira yenye umuhimu kwa hadithi.
• Picha ya karibu ya kipengele: picha ya karibu ya kitu kimoja kinachoeleza mengi, kama mikono, zana au hati.
• Ushirikiano: mhusika akiwa pamoja na watu wengine wakati wa shughuli fulani.
• Mfuatano wa jinsi ya kufanya: mfululizo mfupi unaoonyesha jinsi jambo linavyofanyika.
• Picha ya kufunga: picha ya mwisho inayomjulisha mtazamaji kwamba hadithi imefika mwisho.

Picha chache za mwanzo ni muhimu kwa namna ya pekee.² Wasomaji wengi hawatasogeza ukurasa kupita picha hizo, hivyo anza na picha yako yenye nguvu zaidi, kisha mpe mtazamaji haraka mahali na sura ya mtu. Nyenzo za CUNY zinapendekeza kuchanganya picha ya mazingira, picha ya mtu na picha ya karibu mapema katika mfuatano, na zinasisitiza kwamba utofauti ndio msingi.² Changanya picha pana, za kati na za karibu ili jicho liendelee kusonga.

Kisha chuja kwa ukali. Zipange picha zote ulizochagua, ondoa zile zinazokaribia kufanana na ubakize tu picha zinazoongeza jambo jipya. Pale ambapo picha chache zinaunda mfululizo, dumisha pembe ileile ya mwonekano, urefu wa lenzi na namna ya kuzipanga ndani ya fremu, na epuka kuchanganya mwanga wa fleshi na mwanga wa asili.² Malizia kwa picha inayoikamilisha hadithi au inayomwachia mtazamaji swali, kamwe si kwa picha dhaifu iliyobaki.

Picha huonyesha; manukuu hueleza. Manukuu ya kila picha yanapaswa kueleza nani, nini, wapi na lini, na kuongeza ukweli mmoja ambao picha haiwezi kuuonyesha. Kanuni za maadili za World Press Photo zinataka manukuu na maandishi mengine yoyote yawe sahihi, na kwamba maudhui na uchujaji wa hadithi vitoe taswira sahihi na kamili ya mhusika wake.³

Dóchas Code of Conduct on Images and Messages inazitaka taasisi kuonyesha picha au hali yoyote kwa ukweli, katika muktadha wake wa karibu na muktadha wake mpana.⁴ Pia inataka watu ambao hali zao zinaonyeshwa wapewe fursa ya kusimulia hadithi zao wenyewe.⁴ Kwa vitendo, nukuu fupi ya maneno ya mtu aliye kwenye picha, kwa maneno yake mwenyewe, mara nyingi hufanya kazi kubwa zaidi kuliko aya nzima ya maelezo iliyoandikwa na taasisi.

Hadithi kwa picha huwagusa watu tu ikiwa wanaiamini. Kanuni za World Press Photo zinasema kwamba wapiga picha hawapaswi kukusudia kupotosha kwa kuandaa au kuigiza upya matukio, na kwamba ushawishi wowote wa moja kwa moja juu ya tukio, kama kuigiza upya tukio au picha ya mtu aliyeelekezwa namna ya kukaa, lazima uelezwe katika manukuu ya picha.³ Pia zinawataka wapiga picha kuepuka kuimarisha dhana potofu na kutambua ushawishi ambao uwepo wao wenyewe unaweza kuwa nao juu ya tukio.³

Dóchas inajenga kanuni zake juu ya misingi mitatu: kuheshimu utu wa watu wanaohusika, kuamini usawa wa watu wote, na haja ya kukuza uadilifu, mshikamano na haki.⁴ Inazitaka taasisi kuepuka picha zinazojenga dhana potofu, zinazokuza mambo kupita kiasi au zinazobagua, na kubaini na kurekodi kama watu wanataka kutajwa majina au kutambulika.⁴ Mwongozo wetu kuhusu ridhaa ya kufahamu unaueleza mchakato huo kwa kina.

Picha halisi za watu halisi ni rasilimali mtandaoni. Utafiti wa ufuatiliaji wa macho wa Nielsen Norman Group uligundua kwamba watumiaji huzingatia kwa makini picha zenye taarifa zinazohusika, huku wakipuuza picha za mapambo tu na picha za jumla za wanamitindo kutoka maktaba za picha za kibiashara, ambazo utafiti huo unaziita kujaza nafasi tu.⁵ Hiyo ni hoja yenye nguvu ya kuagiza picha halisi badala ya kununua picha za maktaba hizo.

Zipe picha nafasi. Kwenye ukurasa wa tovuti, ziweke kwa ukubwa, moja baada ya nyingine, na manukuu ya kila picha yakiwa karibu na picha husika. Katika ripoti, kurasa mbili zinazokabiliana zenye picha moja kubwa inayotawala na picha mbili au tatu ndogo hufanya kazi vizuri. Kwenye mitandao ya kijamii, mfululizo wa picha (carousel) hudumisha mfuatano. Muundo wowote utakaotumia, yarekebishe manukuu badala ya kuyafuta, na uandike maelezo mbadala ya picha kwa kila picha.

• Hadithi imeandikwa kwa sentensi mbili kabla ya upigaji picha
• Mhusika mkuu mmoja au mahali pamoja
• Orodha ya picha: picha kuu, ya mazingira, ya mtu, ya karibu, ya ushirikiano na ya kufunga
• Ridhaa imerekodiwa, pamoja na matakwa kuhusu kutajwa majina
• Picha nne hadi kumi za mwisho, bila picha zinazokaribia kufanana
• Picha yenye nguvu zaidi mwanzoni, mwisho ulio wazi mwishoni
• Manukuu sahihi, na tukio lolote lililoandaliwa limewekwa wazi
• Maelezo mbadala ya picha na nukuu fupi ya maneno ya mtu aliye kwenye picha