Kupiga picha za watoto kwa kuzingatia maadili: mwongozo kwa taasisi

Watoto huonekana katika sehemu kubwa ya mawasiliano ya maendeleo, kuanzia programu za chakula shuleni hadi chanjo. Pia ndio watu wasio na uwezo mkubwa wa kuelewa picha inaweza kusambaa hadi wapi, au kuipinga miaka kadhaa baadaye. Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Mtoto unamfafanua mtoto kuwa kila binadamu aliye chini ya umri wa miaka 18, na unasema kwamba maslahi bora ya mtoto yatakuwa jambo la msingi la kuzingatiwa katika hatua zote zinazowahusu watoto.¹

Mkataba huo pia unawalinda watoto dhidi ya kuingiliwa kiholela au kinyume cha sheria katika faragha yao, familia yao na makazi yao, na unampa kila mtoto mwenye uwezo wa kutoa maoni haki ya kuyatoa kwa uhuru katika mambo yote yanayomhusu.¹ Kupiga picha za watoto kwa kuzingatia maadili kunamaanisha kuzichukulia haki hizi zote mbili kwa uzito: kulinda faragha yao, na kusikiliza kile wanachotaka.

Rejea inayotumika zaidi ni miongozo ya UNICEF ya kuripoti kwa kuzingatia maadili. Inaanza na kanuni mbili: utu na haki za kila mtoto zinapaswa kuheshimiwa katika kila hali, na maslahi bora ya kila mtoto yanapaswa kupewa kipaumbele kuliko jambo jingine lolote.²

Kanuni mbili ni muhimu zaidi kwa wapiga picha. Kwanza, usichapishe habari au picha ambayo inaweza kumweka hatarini mtoto, ndugu zake au wenzake, hata pale utambulisho unapobadilishwa.² Pili, usiigize: usiwaombe watoto kusimulia hadithi au kufanya jambo ambalo si sehemu ya historia yao wenyewe.² Kumwomba mtoto aonekane mwenye huzuni mbele ya kamera, au aigize tukio fulani, kunavunja kanuni zote mbili.

Kanuni za maadili za World Press Photo zinawakumbusha wapiga picha kwamba uhuru wa kujieleza lazima usawazishwe na haki ya mtoto ya faragha.³ Kuficha utambulisho ni zaidi ya kufifisha sura. Piga picha kutoka nyuma, tumia vivuli vya umbo, onyesha mikono ikifanya kazi, au mweke mtoto mdogo ndani ya mandhari pana. Amua jambo hili kabla ya upigaji picha: picha iliyopangwa tangu mwanzo kuficha utambulisho huonekana bora zaidi, na hubeba unyanyapaa mdogo zaidi, kuliko sura iliyofifishwa wakati wa uhariri.

Pale ambapo kuna hatari au uwezekano wa hatari ya madhara au kulipiziwa kisasi, UNICEF inapanua ulinzi huu kwa watoto wengine, wakiwemo watafuta hifadhi, wakimbizi na watoto waliohamishwa makazi ndani ya nchi yao.² Katika kila hali, UNICEF inasema kila wakati ubadilishe jina na ufiche utambulisho wa kimwonekano wa mtoto yeyote anayetambuliwa kuwa:²

• mwathirika wa ukatili au unyonyaji wa kingono
• aliyetenda ukatili wa kimwili au wa kingono
• anaishi na VVU au UKIMWI, isipokuwa mtoto, mzazi au mlezi atoe ridhaa ya kufahamu kikamilifu
• ameshtakiwa au amehukumiwa kwa uhalifu
• mtoto mpiganaji aliyeshika silaha

Miongozo ya Bond kuhusu maudhui yanayozingatia maadili inaeleza utaratibu ambao baadhi ya taasisi huufuata: habari hujumuisha kimoja tu kati ya sura inayotambulika, jina kamili halisi au mahali halisi.⁴ Bond inaeleza kwamba ni kawaida kutochapisha kamwe mahali halisi anapoishi mtoto, na kwamba baadhi ya mashirika yasiyo ya kiserikali yameamua kutotumia kabisa picha zozote za watoto zinazotambulika.⁴

Mahali hufichuka kupitia vitu vidogo. Bond inaonya dhidi ya alama za utambulisho kama sare za shule, mandhari au mabango, na dhidi ya manukuu yanayotaja mahali halisi au jina la ukoo la mzazi.⁴ Pia inashauri kuzima kipengele cha mahali (GIS) kwenye kila kamera, ili mafaili ya picha yasihifadhi taarifa yoyote inayoweza kupatikana kuhusu mahali wachangiaji wanapoishi.⁴ Kagua pia simu na ndege zisizo na rubani.

Ulinzi wa watoto katika upigaji picha unahusu tabia wakati wa kazi sawa na unavyohusu picha ya mwisho. Bond inasema kwamba wakati wowote hakuna mwanatimu yeyote wa utayarishaji wa habari anayepaswa kuachwa peke yake na mtoto, na kwamba mtu maalum aliyeteuliwa kwa ajili ya ulinzi wa mtoto anapaswa kuwa miongoni mwa watumishi wanaohusika.⁴ Wageni na wawakilishi wa vyombo vya habari wanapaswa kufuata kanuni zilezile za maadili kama watumishi.⁴

UNICEF inawataka waandishi kutosababisha madhara, kwa kuepuka maswali, mitazamo au maoni ya kuhukumu, na kuhakikisha kwamba mtoto hatahatarishwa au kuathirika vibaya kwa kuonyesha nyumba yake au jamii yake.² Katika utendaji wetu wenyewe, tunaweka vipindi vifupi, tunawaruhusu watoto kupumzika, tunafanya kazi mahali ambapo mtu mzima anayeaminika anaweza kutuona, na tunasimamisha kazi ikiwa mtoto anaonekana kutokuwa na amani.

Ridhaa ya kupiga picha za watoto ina sehemu mbili: ruhusa kutoka kwa mzazi au mlezi, na makubaliano ya mtoto mwenyewe. UNICEF inataka ruhusa kutoka kwa wote wawili, ipatikane bila shuruti na kwa lugha ya mtoto.² Nchini Rwanda, Sheria Na. 058/2021 kuhusu ulinzi wa taarifa binafsi na faragha inataka ridhaa ya mwenye dhamana ya malezi ili kuchakata taarifa binafsi za mtoto aliye chini ya umri wa miaka 16, itolewe kwa maslahi ya mtoto.⁵

Bond inapendekeza kuwashirikisha watoto wenyewe kuanzia umri wa takriban miaka saba au minane, na kuacha kutumia picha za watoto, au kuhuisha ridhaa, baada ya miaka mitatu au mtoto anapofikisha miaka 18, kutegemea lipi litatangulia.⁴ World Press Photo inataka taarifa kuhusu ridhaa ielezwe katika manukuu ya picha.³ Mwongozo wetu kuhusu ridhaa ya kufahamu unaeleza fomu na mchakato kwa kina.

Ulinzi huendelea muda mrefu baada ya upigaji picha. Bond inashauri kuhifadhi kumbukumbu za ridhaa mahali salama na kuziweka mbali na kila mtu anayetumia maudhui, kwa sababu mara nyingi zina majina, mahali na anwani za mawasiliano.⁴ Hifadhi mafaili halisi katika folda yenye ufikiaji uliodhibitiwa na utume picha zilizohaririwa baada ya kuondoa taarifa za mahali.

Ikiwa unaajiri wapiga picha, mawakala au washirika, wajibu wa kulinda huambatana na kazi. Viwango vya Keeping Children Safe vinasema kwamba taasisi zina wajibu wa kuwalinda watoto wanaofanya nao kazi au wanaoathiriwa na kazi zao, na jukumu la kuwasaidia washirika kufikia matakwa ya chini ya ulinzi.⁶ Andika matarajio haya katika maelekezo ya kazi na katika mkataba.

• Lengo la kila picha limekubaliwa, na maslahi bora ya mtoto yamezingatiwa
• Ridhaa ya mzazi au mlezi, na makubaliano ya mtoto
• Utambulisho umefichwa kwa kila mtoto ambaye UNICEF inamtaja kuhitaji ulinzi
• Kamwe usiunganishe sura, jina kamili na mahali halisi
• Kipengele cha kuhifadhi mahali kimezimwa kwenye kamera, simu na ndege zisizo na rubani
• Hakuna mtu mzima anayebaki peke yake na mtoto, na mtu maalum wa ulinzi yupo kazini
• Hakuna hisia za kuigizwa wala matukio ya kuigizwa upya
• Tarehe ya kuacha kutumia picha au kuhuisha ridhaa imewekwa kwa kila picha