Kupanga upigaji picha wa filamu ya makala: orodha ya ukaguzi wa maandalizi

Maandalizi ni kila kitu kinachofanyika kati ya uamuzi wa kutengeneza filamu na siku ya kwanza ya upigaji picha: hadithi, watu, maeneo, vibali na mpango. Kupanga upigaji picha za video kunapofanywa kwa haraka, gharama yake huonekana baadaye katika mahojiano yaliyokosekana, safari zilizopotea bure na picha zisizoweza kutumika.

Miongozo ya kimaadili ya Bond kuhusu utayarishaji wa maudhui inasisitiza hoja hiyo hiyo kwa mtazamo mwingine: utayarishaji wa hadithi unaowajibika unahitaji muda, na taasisi zinapaswa kutayarisha tu hadithi zinazokusudia kuzitumia.¹ Filamu yenye lengo lililo wazi, lililokubaliwa mapema, ni rahisi kupanga, huwatendea washiriki kwa staha zaidi na ina uwezekano mkubwa zaidi wa kutazamwa.

Andika maelekezo mafupi ya kazi kabla ya kitu kingine chochote. Yanapaswa kueleza filamu ni ya nani, jambo moja ambalo watazamaji wanapaswa kulielewa au kulifanya baada ya kuitazama, mahali itakapoonyeshwa, urefu wake na tarehe ya mwisho. Kutokana na maelekezo haya, mwongozaji anaweza kuandaa rasimu ya muhtasari wa filamu (treatment): maelezo ya ukurasa mmoja kuhusu hadithi, wahusika wakuu na mtindo wa picha.

Utafiti hufuata. Chagua washiriki pamoja na wafanyakazi wanaowafahamu wao na mazingira yao kuliko wote. Bond inashauri kwamba wafanyakazi walio karibu zaidi na washiriki wanapaswa kuchangia katika utayarishaji wa hadithi, waweze kukataa, na washauriwe mara kwa mara katika mchakato mzima.¹ Kwa uzoefu wetu, simu kwa kila mshiriki mtarajiwa kabla ya upigaji picha ndiyo njia bora ya kupima kama hadithi itafanya kazi mbele ya kamera.

Kampuni za utayarishaji na watu binafsi, wa Rwanda na wa kigeni, wanaotaka kupiga picha hadharani kwa ajili ya filamu za makala na za kubuni huomba kibali cha kupiga picha na video kupitia jukwaa la IremboGov. Huduma hii hutolewa na Wizara ya Vijana, na muda uliotajwa wa kushughulikia maombi ni siku nne.² Kibali hicho hakiiondolei timu taratibu ambazo mamlaka za eneo husika zinaweza kuzidai papo hapo, zikiwemo idhini za ndege zisizo na rubani na vifaa maalum.²

Ndege zisizo na rubani zinahitaji mipango ya ziada. Mamlaka ya Usafiri wa Anga Rwanda (RCAA) inawataka waendeshaji wa ndege hizo kusajili ndege zao na kuwa na kibali cha shughuli, marubani wanaoziendesha kwa mbali kuwa na cheti cha urubani cha Rwanda, na ndege hizo kutangazwa kwa Polisi ya Taifa ya Rwanda mahali pa kuingilia nchini.³ Weka hatua hizi ndani ya ratiba ya utayarishaji, na uombe pia ruhusa ya maandishi kutoka kwa maeneo binafsi kama hospitali, shule na ofisi.

Bond inapendekeza tathmini ya hatari ifanyike katika hatua ya kupanga, kwa kushirikisha maoni ya watu wanaoyafahamu zaidi mazingira husika na, inapowezekana, ya washiriki wenyewe.¹ Pia inashauri kumpa mtu jukumu la ridhaa mapema na kufanya mazungumzo ya kwanza kuhusu ridhaa kabla ya upigaji picha, kwa lugha ya mshiriki mwenyewe, pamoja na mifano ya maudhui ili kuonyesha jinsi hadithi inavyoweza kuonekana.¹ Washiriki wanapaswa kujua kwamba wanaweza kukataa bila madhara yoyote na wanaweza kuondoa ridhaa yao kwa matumizi zaidi.¹

Panga uangalifu wa ziada watoto wanapohusika. UNICEF inataka ruhusa kutoka kwa mtoto na kwa mlezi wake kwa mahojiano yote, inayopatikana bila shinikizo na kwa lugha ya mtoto.⁴ Pia inaeleza kwamba maslahi bora ya kila mtoto yanatangulia jambo lingine lolote.⁴ Bond inashauri kwamba hakuna mshiriki wa timu ya utayarishaji anayepaswa kuachwa peke yake na mtoto, na kwamba mpangilio wa kuonyesha mahali (GIS) uzimwe kwenye kamera.¹

Ratiba ya utayarishaji hugeuza mpango kuwa siku. Anza na mambo yasiyobadilika: upatikanaji wa washiriki, matukio unayohitaji kuyarekodi, muda wa safari kati ya maeneo na saa zenye mwanga mzuri. Kisha panga matukio ya filamu kwa kuzingatia eneo badala ya mfuatano wa hadithi, ili timu isirudi mahali pamoja mara mbili.

Pale inapowezekana, fanya ziara ya awali (recce), yaani kutembelea kila eneo kabla ya upigaji picha. Hakiki mwanga katika muda unaopanga kupiga picha, kelele za barabara, masoko au jenereta, soketi za umeme, chumba tulivu kwa ajili ya mahojiano na mahali salama pa kuhifadhi vifaa. Ongeza muda wa ziada kwa kila siku: mahojiano huchukua muda mrefu kuliko ilivyopangwa, safari za barabarani huchukua muda mrefu kuliko ramani zinavyoonyesha na mvua inaweza kusimamisha upigaji picha wa nje.

Ratiba ya siku ya upigaji (call sheet) ni mpango wa ukurasa mmoja kwa siku moja ya upigaji picha, unaotumwa kwa kila mhusika jioni ya siku iliyotangulia. Huondoa kubahatisha na huwapa timu, watu wa mawasiliano wa washiriki na mshirika aliyeagiza kazi taarifa zilezile. Isasishe kila mipango inapobadilika, na uitume tena badala ya kutegemea jumbe zilizotawanyika katika gumzo kadhaa. Ratiba nzuri ya siku ya upigaji inajumuisha:

• Tarehe, jina la mradi na namba ya simu ya mtayarishaji.
• Muda wa kufika na mahali pa kukutana kwa timu.
• Kila eneo pamoja na anwani yake, kiungo cha ramani na mtu wa mawasiliano aliye eneo hilo.
• Ratiba ya matukio ya filamu na mahojiano, pamoja na majina ya washiriki.
• Vibali na fomu za ridhaa ambazo timu lazima izibebe.
• Mipango ya usafiri, milo na muda unaotarajiwa wa kumaliza kazi.
• Kituo cha afya kilicho karibu zaidi na mawasiliano ya dharura.

Maamuzi yanayofanywa kabla ya upigaji picha huathiri uhariri. W3C inashauri kushughulikia ufikiaji wakati video inapopangwa na kutayarishwa, kuandaa toleo lenye maelezo kwa sauti sambamba na video kuu pale linapohitajika, na kutayarisha manukuu kwa matoleo yote mawili.⁵ Inapendekeza kuorodhesha matakwa haya katika mahitaji ya mradi na mikataba tangu mwanzo.⁵

Panga pia jinsi washiriki watakavyoiona kazi iliyokamilika. Bond inapendekeza kutenga bajeti kwa ajili ya kuwarudishia washiriki maudhui, ikiwemo muda wa wafanyakazi, usafiri na uchapishaji.¹ Kubalianeni na washirika wako kuhusu mchakato wa mapitio, idadi ya awamu za maoni na nani ataidhinisha toleo la mwisho la uhariri, ili ratiba isiyumbe baada ya upigaji picha kumalizika.

• Maelekezo ya kazi yamekubaliwa: hadhira, lengo, urefu, tarehe ya mwisho
• Muhtasari wa filamu na maswali ya mahojiano vimeandaliwa
• Washiriki wamechaguliwa kwa kushirikisha maoni ya wafanyakazi wa eneo husika
• Kibali cha upigaji picha, vibali vya ndege zisizo na rubani na ruhusa za maeneo
• Tathmini ya hatari na mpango wa ridhaa vimekamilika
• Ratiba ya utayarishaji yenye muda wa ziada na maelezo ya ziara za awali
• Ratiba ya siku ya upigaji imetumwa jioni kabla ya kila siku ya upigaji
• Manukuu, awamu za mapitio na uidhinishaji vimekubaliwa